Polska: Podatki i wynagrodzenia

W piątek po południu, przy ekspresie do kawy w biurze, zeszło na podwyżki. Ktoś rzucił, że lepiej nie dostać za dużej, bo „wskoczy się w drugi próg i wszystko zabierze skarbówka”.

Pokiwałem głową. Sam tak myślałem od lat.

W drodze do domu ta rozmowa nie dawała mi spokoju. Skoro tyle osób w to wierzy, to czy ktoś faktycznie to kiedyś policzył?

Wieczorem otworzyłem ustawę o PIT i stronę podatki.gov.pl. Okazało się, że w tej jednej zasłyszanej zasadzie siedzą od razu dwa nieporozumienia.

Tabela ma tylko dwa wiersze, a i tak łatwo ją źle przeczytać

Skala podatkowa w 2026 roku wygląda tak, jak podaje art. 27 ust. 1 ustawy o PIT i jak powtarza podatki.gov.pl:

Dwa wiersze. Wydawałoby się, że nie ma tu czego tłumaczyć.

Pierwsza rzecz, która mnie zatrzymała, to te 3 600 zł. W wyszukiwarce wszyscy piszą o „kwocie wolnej od podatku”, a w ustawie takiego słowa w tabeli nie ma. Jest kwota zmniejszająca podatek.

Działa to tak: 3 600 zł to 12% z 30 000 zł. Ktoś, kto ma podstawę opodatkowania 30 000 zł, liczy 12% = 3 600 zł i odejmuje 3 600 zł. Wychodzi zero. Stąd potoczna „kwota wolna 30 000 zł”.

W podpowiedziach Google pojawia się też hasło „kwota wolna od podatku 60000”. Sprawdziłem tekst jednolity ustawy z 17 kwietnia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 592). Kwota zmniejszająca podatek nadal wynosi tam 3 600 zł. Ustawa przewiduje tylko, że minister finansów co roku ją weryfikuje i może zaproponować zmianę na kolejny rok.

A skąd w drugim wierszu 10 800 zł? Na początku myślałem, że to jakaś osobna opłata. Nic z tych rzeczy. To po prostu podatek od pierwszych 120 000 zł:

120 000 × 12% = 14 400 zł, minus 3 600 zł = 10 800 zł.

Dopiero gdy to zobaczyłem, cała tabela nabrała sensu.

32% dotyczy tylko nadwyżki, a nie całego dochodu

Tu kryje się najczęstsze nieporozumienie, także to z rozmowy przy ekspresie. Przekroczenie progu nie sprawia, że cały dochód nagle płaci 32%. Wyższą stawką objęta jest tylko część ponad 120 000 zł.

Postanowiłem to sprawdzić na liczbach. Porównałem dwie podstawy opodatkowania, różniące się o 2 000 zł, po obu stronach progu.

Podstawa 119 000 zł

• 119 000 × 12% = 14 280 zł
• minus 3 600 zł
• podatek: 10 680 zł

Podstawa 121 000 zł

• 10 800 zł + 32% × 1 000 zł
• = 10 800 + 320
• podatek: 11 120 zł

Różnica w podatku: 440 zł przy 2 000 zł wyższej podstawie. Pierwszy tysiąc nadal jest opodatkowany stawką 12% (120 zł), drugi już 32% (320 zł).

Nikt więc nie traci na podwyżce więcej, niż ona wynosi. Z każdej złotówki ponad próg zostaje 68 groszy, zanim policzy się inne potrącenia.

Przyznam, że ulżyło mi, kiedy to zobaczyłem czarno na białym. A jednocześnie trochę głupio, że przez tyle lat powtarzałem coś, czego nigdy nie sprawdziłem.

Dla porównania policzyłem jeszcze, ile wynosi podatek jako procent całej podstawy:

Nawet przy 130 000 zł podatek to niecałe 11% podstawy, a nie 32%. Wyraźnie widać, jak kwota zmniejszająca „rozmywa się” przy wyższych dochodach, ale skoku nie ma żadnego.

Jedno zastrzeżenie: mowa tu o podstawie obliczenia podatku, a nie o pensji brutto. Przy umowie o pracę od przychodu odejmuje się najpierw koszty uzyskania przychodu i składki społeczne. Próg 120 000 zł dotyczy więc kwoty po tych odliczeniach.

Prawdziwa niespodzianka czeka w grudniu albo w kwietniu

Skoro podwyżka nie jest pułapką, to skąd w ogóle biorą się te opowieści? Szukałem dalej i chyba znalazłem dwa źródła.

Pierwsze to sposób liczenia zaliczek. Według art. 32 ust. 2 ustawy o PIT pracodawca pobiera 12%, dopóki dochód od początku roku od tego płatnika nie przekroczy 120 000 zł. W miesiącu przekroczenia nadwyżka idzie już po 32%, a w kolejnych miesiącach cała zaliczka.

Ktoś, kto zarabia dobrze, może więc w listopadzie lub grudniu zobaczyć na koncie wyraźnie mniej niż latem. Pensja ta sama, a przelew mniejszy. Łatwo uznać, że „próg zabrał wszystko”, choć to po prostu wyższa stawka od części dochodu.

Drugie źródło jest mniej oczywiste i moim zdaniem ważniejsze. Ten próg w zaliczkach liczy każdy płatnik osobno. Natomiast w zeznaniu rocznym dochody opodatkowane według skali się sumuje. Podatki.gov.pl pisze wprost, że dochód z pracy łączy się z innymi dochodami ze skali, np. z umowy zlecenia czy emerytury.

Wyobraźmy sobie dwie umowy o pracę, w każdej po 80 000 zł dochodu. Żaden z pracodawców nie dojdzie do progu, więc obaj przez cały rok pobierają 12%. Ale razem to 160 000 zł, a w zeznaniu rocznym 40 000 zł ponad próg trzeba już rozliczyć według stawki 32%.

Tę różnicę dopłaca się dopiero w zeznaniu. Według podatki.gov.pl składa się je między 15 lutego a 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym, więc za 2026 r. wiosną 2027 r.

Kiedy to policzyłem, zrozumiałem, skąd biorą się historie o „karze za drugi próg”. To nie kara, tylko podatek, który wcześniej nie został pobrany.

Podsumujmy. W 2026 roku skala ma dwa przedziały: 12% do 120 000 zł podstawy, z kwotą zmniejszającą 3 600 zł, i 32% od nadwyżki. Kwota zmniejszająca oznacza w praktyce 30 000 zł bez podatku. Liczba 10 800 zł w drugim wierszu to po prostu podatek od pierwszych 120 000 zł.

Przekroczenie progu nie zabiera całej podwyżki. Z każdej złotówki ponad 120 000 zł 32 grosze idą na podatek, a reszta zostaje.

Niespodzianki biorą się raczej z zaliczek: z wyższych potrąceń pod koniec roku albo z dopłaty w zeznaniu rocznym, gdy dochody od kilku płatników trzeba zsumować.

Mnie najbardziej zaskoczyło, jak długo wierzyłem w ten „drugi próg, który zabiera wszystko”, choć do jego sprawdzenia wystarczyły dwa wiersze tabeli.

A Ty też słyszałeś kiedyś, że lepiej nie brać podwyżki przez próg podatkowy? Kto Ci to pierwszy powiedział?

To ogólna informacja, a nie porada podatkowa. Przy kilku źródłach dochodu, ulgach czy innej formie opodatkowania wynik może być inny. W konkretnej sprawie warto zapytać urząd skarbowy lub doradcę podatkowego.

Źródła

• podatki.gov.pl, Stawki i limity (skala podatkowa: 12% minus kwota zmniejszająca podatek 3 600 zł; 10 800 zł + 32% nadwyżki ponad 120 000 zł): www.podatki.gov.pl/podatki-osobiste/pit/stawki-i-limity (sprawdzono 2026-10-14)
• podatki.gov.pl, Dochody z pracy („Skala podatkowa w 2026 roku”, łączenie dochodów ze skali, termin zeznania od 15 lutego do 30 kwietnia): www.podatki.gov.pl/podatki-osobiste/pit/informacje-podstawowe/co-jest-opodatkowane/dochody-z-pracy (sprawdzono 2026-10-14)
• Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 592, art. 27 ust. 1, 1c i 1d (skala i weryfikacja kwoty zmniejszającej) oraz art. 32 ust. 2 (zaliczki u płatnika): isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000592 (sprawdzono 2026-10-14)